متغیرهای جنگ خلیج فارس

حال و هوای خلیج فارس شباهت زیادی به روزهایی دارد که صدام در بغداد برای ایران رجزخوانی می‌کرد. «محمدبن سلمان» وزیر دفاع و ولیعهد عربستان که سودای پادشاهی سعودی را در سر می‌پروراند برای ایران رجزخوانی می‌کند و علیه کشور قطر به شکل گاز‌انبری وارد عمل شده است. شاهزاده تکفیری ریاض می‌داند که جنگ همواره برای کشورهای دیکتاتوری به عنوان پادزهری در حل بحران‌های داخلی به کار می‌آید؛ برهمین اساس تلاش می‌کند جنگ قدرت با اقوام سعودی خود را به خلیج فارس منتقل کند.
متغیر اخوانی در فضای پساداعش برای عربستان به‌شدت کشنده است. قطر با تکیه بر درآمدهای هنگفت نفتی و غول رسانه‌ای جهان عرب به برادری یاغی برای عربستان تبدیل شده بود اما محمد بن سلمان می‌خواهد آنها را ادب کند. نگرانی بزرگ سعودی‌ها این است اخوان‌المسلمین بار دیگر قدرت را در مصر به دست بگیرد و منافع آنها را در کشورهای عرب خاورمیانه به چالش بکشد. در این مورد ترکیه می‌داند که پس از قطر مورد هدف ائتلاف سعودی قرار خواهد گرفت.
رجب طیب اردوغان، رییس‌جمهور ترکیه که پس از فرانسه، انگلیس، آلمان، امریکا و اتحادیه اروپایی گمان می‌کرد توانایی حل مساله دوحه را دارد به در بسته خورد. محمدبن سلمان عزم کرده نسخه اخوان‌المسلمین را با همراهی امارات متحده عربی، بحرین و مصر برای همیشه بپیچد و در این راه حاضر به برخورد نظامی با قطر است. در متغیر اخوان دردسر اینجاست که ترکیه چاره‌ای جز همراهی با قطر ندارد. شاهزاده تکفیری ریاض که در یمن تحقیر شده و در عراق، سوریه و لیبی به نتیجه مشخصی دست نیافته می‌خواهد یکی از تهدیدات اصلی را در نطفه خفه کند.
می‌توان گفت که واکنش محمد بن سلمان نسبت به متغیرهای داخلی و خارجی شباهت‌های زیادی به صدام حسین دارد. شاهزاده تکفیری ریاض از اقوام و خویشاوندان خود به‌شدت احساس خطر می‌کند. وی که در یک شبه کودتا علیه خاندان سعودی به ولیعهدی و در نهایت اداره امور عربستان دست یافت از درون با مخالفت برخی اقوام همانند «محمدبن نایف» ولیعهد پیشین، « احمد بن عبدالعزیز» وزیر سابق کشور و یکی از شخصیت‌های«شاخه سدیری‌ها»، «عبدالعزیز بن عبدالله» معاون وزیر خارجه و نماینده شاخه ملک« عبدالله بن عبدالعزیز» پادشاه سابق و گارد ملی در شورای بیعت و شاهزاده «محمد بن سعد» معاون امیر منطقه ریاض که در میان شاهزاده‌های غیر« سدیری»دارای محبوبیت است و نیز شاخه شاهزاده‌های غیر از نسل پادشاه موسس مواجه شده است.
برخورد نظامی با قطر در مرحله نخست می‌تواند ولع قدرت نمایی پادشاه آینده عربستان را سیراب کند اما او همانند صدام می‌خواهد با ایران وارد برخورد مستقیم شود زیرا جنگ نیابتی سعودی که اتفاقا مورد حمایت «باراک اوباما» رییس‌جمهوری پیشین امریکا بود با شکست مواجه شده است.
در فضایی که ترسیم شد، متغیر خطرناکی به نام دونالد ترامپ در قامت اصلی‌ترین حامی محمد بن سلمان حضور دارد. رییس‌جمهوری امریکا که تیمی را مسوول لغو تفاهم برجام کرده است برای فرار از رسوایی راشاگیت نیازمند یک جنگ در خلیج فارس یا کره شمالی است. کاخ سفید در جنگ خلیج فارس سود سرشاری را کسب خواهد کرد، پس آنها از برخورد عربستان با ایران حمایت می‌کنند.
 رییس‌جمهوری امریکا در چانه‌زنی با رییس‌جمهوری روسیه در حاشیه نشست G20، ضمن لغو برنامه حمایت واشنگتن از شورشیان میانه‌رو در جنگ سوریه به کرملین پیشنهاد تجزیه سوریه با حفظ سیطره ارتش سرخ بر بندرلاذقیه و دمشق را داده است. ترامپ تلاش می‌کند با پیشنهادات وسوسه‌انگیز به ولادیمیر پوتین در موضوع جنگ سوریه، مساله اوکراین یا حتی سهم دادن در قطر تلاش می‌کند رفاقت مسکو با تهران را دچار چالش کند. روسیه که در جریان معامله بزرگ دیمیتری مدودف با اوباما روی قطعنامه شورای امنیت علیه ایران و انقلاب نارنجی اوکراین با امریکایی‌ها به تفاهم رسیده بود، نگران است که این‌بار نیز معامله آنها برای کرملین عقیم بماند.
بحث قاتل بروسلی و دستاوردهای برجام در تهران همچنان نقل محافل است اما مواضع اخیر اتحادیه اروپایی نشان می‌دهد که وضعیت چینش متغیرهای جنگ خلیج فارس نگران‌کننده شده است. گسترش تعاملات ایران با کشورهای اروپایی اقدامی است که قطعا در ایجاد محدودیت برای تهدیداتی که علیه ایران وجود دارد باید در دستور کار قرار گیرد.
 در روزهایی که رفتار ولیعهد سعودی شباهت زیادی به صدام پیدا کرده و با در نظر گرفتن فاجعه منا، مشخص نیست با چه تضمینی حجاج ایرانی راهی عربستان می‌شوند. محمدبن سلمان رسما و علنا بیان داشته است که چشم دیدن ایرانیان را ندارد اما کاروان‌های ایرانی تقاضای صدور روادید کرده‌اند تا در انتظار پراضطراب‌ترین مناسک حج ایرانیان بایستیم.
با کنار هم چیدن متغیرهای جنگ خلیج فارس ظاهرا برخورد حتمی به نظر می‌رسد و باید چشم‌انتظار یک برخورد نظامی قریب‌الوقوع بود. متغیر ترکیه و قطر می‌توانند مانع وقوع فاجعه شوند. در جریان کودتای نافرجام سال گذشته ترکیه همه دیدند که ائتلاف سعودی نقش مستقیم داشته است و احتمال تکرار وقوع این اتفاق جدی است.
ورای تمام آنچه بیان شد، رسوایی راشاگیت و تکرار سرنوشت نیکسون برای ترامپ در سال 2018 می‌تواند چینش تمام متغیرها را برهم بزند. در امریکا هستند کسانی که معتقدند دونالدترامپ مهره کرملین در کاخ سفید است و خود را به آب و آتش می‌زنند تا رسوایی واترگیت تکرار شود. به موازات این گروه در واشنگتن نیز برخی از هزینه‌های سنگین حضور ارتش امریکا در جنگ خلیج فارس ابراز نگرانی می‌کنند. نوع ادبیات دیپلماسی جمهوری اسلامی توانایی تشدید یا مهار متغیرهای جنگ خلیج فارس را دارد.

روزنامه اعتماد

/ 0 نظر / 13 بازدید