منابع جدید نفت و گاز میان یخ های قطب شمال

 

 جنگ نفت‌کش‌ها در شمال

زمین هر روز گرم تر می شود و یخ قطب شمال عقب می نشیند ؛ در یک دهه گذشته لایه اوزون در قطب شمال به دلیل سردی هوا در لایه های فوقانی جو صدمه بی سابقه ای دیده است. بیش از 80 درصد اوزون موجود در استراتوسفر، از لایه های فوقانی جو، نابود شده بود. این در حالی است که تا پیش از این حداکثر میزان آسیب ثبت شده لایه اوزون 30 در صد بوده است. آسمان کشورهای منطقه اسکاندیناوی، گرینلند و بخش هایی از روسیه و کانادا به شدت آسیب دیده است.

بسیاری نگران تبعات بالارفتن سطح آب دریاهاهستند اما دراین بین برخی بر سانت سانت یخ قطب که آب می شود حساب می کنند.یک چهارم منابع نفتی و گازی جهان در بستر اقیانوس منجمد شمالی زیرلایه‌های یخ محصورشده است.

روسیه، نروژ، کانادا، دانمارک، گرینلند و آمریکا که سواحل همجوار قطب شمال دارند، این قلمروی غنی را از آن خود اعلام کرده اند. بنا به کنوانسیون سازمان ملل در مورد قوانین قلمروی آبی، کشوری که دارای ساحل است می تواند حقوق اقتصادی منابع طبیعی را که تا 200 گره دریایی (370 کیلومتر)، فراتر از قلمرو خاکی خود روی یا زیر بستر دریای همجوارش قرار دارد، به خود اختصاص دهد.اما اگر سکوی قاره ای بیشتر از این فاصله باشد کشور مزبور باید به کمیسیون رسیدگی کننده در سازمان ملل مدارکی ارائه دهد تا این کمیته در باره قلمروی مورد بحث توصیه هایی را اعلام کند.

در سال 2001 روسیه مدارک مالکیت این منطقه را به سازمان ملل متحد ارائه داد که مورد قبول قرار نگرفت چون فاقد شواهد لازم بود. روسیه درهمان زمان اعلام کرده بود چشم انداز کاوشگری برای نفت و گاز در دو سوی این مرز چشمگیر است.

از سال 2007 که آرتور چیلینگاروف، که در مورد قطب تحقیق می کند، یک پرچم روسیه را با استفاده از زیر دریایی در بستر دریا و زیر قطب شمال به اهتزاز درآورد، بحث مالکیت قطب شمال شدت گرفت.

بنا به اظهارات یک مقام ارشد روس، کرملین این حرکت را با هدف و برنامه انجام داده و "چیلینگاروف مطابق دستورات حزب حاکم روسیه متحد عمل کرده است." دیمیتری راگوزین، نماینده روسیه در ناتو گفته است: "قرن 21 شاهد جنگ بر سر منابع خواهد بود و روسیه نمی تواند بازنده این جنگ باشد."

آمریکایی ها نگران ادعاهای مالکیت کانادا بر آبراه شمال غرب و "منابع بستر دریا که تا نزدیکی فلات قاره کشیده شده اند" هستند. براساس اسناد محرمانه، سفارت آمریکا در اتاوا در سال 2008 از واشنگتن خواسته بود تا ابلاغ بخشنامه جدید رئیس جمهور را که طبق آن "ایالات متحده را موظف می کرد تا حضور ملی پررنگ تر و فعال تری برای حفظ منافعش در مناطق قطبی داشته باشد" به تاخیر اندازد.

مقامات رسمی معتقد بودند در صورت ابلاغ این بخشنامه قبل از انتخابات فدرال در کانادا، موضوع مناطق قطبی به مساله ای انتخاباتی تبدیل خواهد شد و "بر روابط آمریکا و کانادا اثر منفی خواهد داشت." ابلاغ این بخشنامه تا پایان انتخابات کانادا به تعویق افتاد.

پیام های محرمانه سفارت آمریکا که توسط ویکی لیکس منتشر شده حاکی از مسابقه کشورهای ذینفع برای دستیابی به منابع نفت و گاز – و حتی یاقوت- قطب شمال است که با آب شدن یخ ها قابل دسترسی شده اند.

این پیام ها نشان می‌دهد که دولت های سهیم در منطقه شمالی، از جمله آمریکا و روسیه، تلاش دارند تا سهم خود را از این منطقه بگیرند.

کاهش شدید حجم یخ های قطب شمال، دلیل اصلی بوجود آمدن فرصت برای بهره برداری از این منابع است.

برآوردهای زمین شناسی که توسط آمریکا انجام شده است میزان ذخایر نفتی موجود در گرینلند را برابر دریای شمال تخمین می زند.

سایت افشاگر ویکی لیکس این اسناد و مدارک را چندی پیش، زمانی منتشر کرد که وزرای خارجه هشت کشور شورای قطب شمال، شامل آمریکا، روسیه، کانادا، دانمارک، نروژ، فنلاند، سوئد و ایسلند در منطقه نوک گرینلند گردآمده بودند تا پیمانی برای عملیات امداد و نجات بین المللی در نواحی قطبی منعقد و در مورد مسائل آینده منطقه بحث کنند.

بر اساس مدارک منتشر شده، پر استیگ مولر، وزیر خارجه دانمارک به شوخی به آمریکایی ها گفت: "اگر شما پایتان را بیرون بکشید، سهم بیشتری برای بقیه می ماند."

گرینلند منطقه خود مختاری از دانمارک است که دولتی با اختیارات محدود دارد. با این وجود بر اساس مدارک منتشر شده، آمریکایی ها معتقدند که" گرینلند در مسیر استقلال است" و این برای شرکت‌های نفت و گاز آمریکایی فرصتی منحصر به فرد است تا برای خود جای پایی درست کنند. جیمز پی کین، سفیر وقت آمریکا در دانمارک، در این پیام ها گفته بود که مقامات گرینلند را با سرمایه گذاران نیویورکی آشنا کرده "تا به گرینلندی ها در تامین سرمایه مطمئن مورد نیاز برای بهره برداری از این منابع کمک کند."

پیام های مخابره شده از سفارت آمریکا نشان می‌دهد که استفان هارپر، نخست وزیر کانادا از ناتو خواسته بود همانطور که او با روسیه توافق کرده است، از دخالت در نواحی قطب شمال خودداری کند.

گفته می شود که او مدعی شده بود که برخی کشورهای اروپایی که سهمی از قطب شمال ندارند قصد دارند از حضور ناتو برای "افزایش نفوذ در منطقه‌ای که به آن ها تعلق ندارد" استفاده کنند.

تام برک، مشاور امور تغییرات آب و هوا در شرکت معدنی ریو و وزارت خارجه بریتانیا، به برنامه نیوز نایت گفته است: "تنش های سیاسی در حال افزایش هستند چون یخ ها با سرعتی بیش از آنچه انتظار می رفت آب می‌شوند و هرکسی که فکر می کند می تواند به این منابع دست یابد، در این منطقه سهم خواهی می کند."

پروفسور پیتر ودمز، از دانشگاه کمبریج سفرهای متعددی را از دهه 1970 برای اندازه گیری ضخامت یخ های قطب شمال، با استفاده از زیر دریایی های اتمی نیروی دریایی بریتانیا به این منطقه انجام داده است. او به برنامه نیوز نایت گفت: "کار از کار گذشته است" چون لایه یخی نازک شده و مساحت آن هم کم شده است. سیستم PIOMAS که حجم یخ‌های قطبی را اندازه گیری می کند، نشان می‌دهد که در سپتامبر گذشته حجم این یخ ها معادل یک چهارم حجم آن در سال 1979 بوده است.

پروفسور ودمز در تابستان گفت: "به سادگی می توان تصور کرد که ظرف یکی دو سال اثری از یخ در قطب شمال باقی نماند." یکی از پیش قراولان هجوم نفتی به قطب شمال، شرکت نفتی بریتانیایی کیرن انرژی است. سایمون تامسون، مدیر بازرگانی این شرکت به برنامه نیوز نایت گفت:"ما در این زمینه پیشتازیم."اما او می داند که شرکت‌های نفتی بزرگ همگی گوش به زنگ هستند و ادامه می‌دهد: "همه ما را زیر نظر دارند و منتظرند ببینند ما چه پیدا می کنیم."

او اضافه می کند با وجود اینکه "کار پرمنفعتی خواهد بود"، اما اگر حادثه نشت نفت بزرگی اتفاق بیافتد تمام پروژه استخراج نفت در قطب را تحت تاثیر قرار خواهد داد؛ "به همین دلیل دقیقا باید بدانیم که چه می کنیم و تمام جوانب ایمنی را در نظر بگیریم."

با این وجود، فعالان محیط زیست نسبت به عملیات اکتشاف نفت در قطب شمال انتقادات زیادی دارند و اعضای صلح سبز هم با سوار شدن روی یکی از سکوهای حفاری شرکت کیرن انرژی که به سمت گرینلند در حرکت بوده، اعتراض خود را نشان داده اند.

برخی صاحب نظران معتقدند آنچه در قطب اتفاق می‌افتد مانند هجوم اروپائی ها به آفریقا در قرن 19 برای تصاحب منابع است. اما این تنها یک مسابقه برای تصاحب نفت و گاز نیست. روسیه امیدوار است که آب شدن این یخ ها مسیر دریایی جدیدی را باز کند که به کشتی های کشورهای اروپای شمالی امکان سفر سریعتر به خاور دور را بدهد که زمان آن در مقایسه با سفر از طریق کانال سوئز یک سوم کوتاهتر است.

محل های صیادی جدیدی هم در حال شکل گیری هستند. ضمنا گرینلند دارای منابع معدنی از جمله آلومینیوم و یاقوت نیز هست. وایکینگ ها و کرملین که بازیگران مهمی در قطب شمال به حساب می آیند پنهانی با یکدیگر به تفاهم در منابع دیگرنفت دست یافتند ؛ کرملین و اسلو در دریای برنتس دست یکدیگر را می فشارند. چسبیده به قطب شمال، کشمکش40 ساله بر سر بخشی از دریای برنتس که ظاهرا دارای منابع سرشار نفت و گاز است، با امضای توافقنامه مرزی بین روسیه و نروژ در اقیانوس منجمد شمالی به صورت نسبی پایان یافت. چندسال پیشتر، دو کشور تصمیم گرفتند که منطقه ای مورد مجادله در شمال سواحلشان را نصف مساحت کشور آلمان معادل 175000 کیلومتر مربع وسعت دارد، بین خود تقسیم کنند.

در این منطقه، بخشی به مساحت 67000 کیلومتر مربع که با عنوان “Loop hole” شناخته می شود، منشاء اختلافاتی بین دو کشور در زمینه ماهیگیری بوده است. بعضی کارشناسان معتقدند که امضای این توافق نامه می تواند به حل این مشکل نیز کمک کند. براساس ادعای وزارت منابع طبیعی روسیه، تنها در دریای برنتس معادل 6/7 میلیارد تن سوخت وجود دارد؛ مقدار ذخایر در سمت شرق در دریاهای "لاپتو" و "کارا" نیز بسیار بیشتر است.

این مقدار معادل 39 میلیارد بشکه نفت یا 6/6 تریلیون متر مکعب گاز خواهد شد. برخی کارشناسان معتقدند که این مقادیر بسیار خوشبینانه است در صورتی که گروهی دیگر اعتقاد دارند مقدار ذخایر حداقل دو برابر این میزان خواهد بود. وزارت منابع طبیعی روسیه می‌گوید تنها در دریای برنتس معادل 6/7 میلیارد تن سوخت وجود دارد.محور اصلی این مناقشات، دسترسی به منابع نفت و گاز فلات قاره بوده است.

ظرف سه سال گذشته نروژ توانسته به رغم کاهش منابع نفت و گاز دریای نروژ، میزان تولید نفت و گاز خود را ثابت نگه دارد. در همین حال روسیه نیز این فرصت را پیدا می کند تا دانش و توانایی خود را در مورد پروژه های فراساحل افزایش دهد. اگرچه قطب شمال در ظاهر آرام است اما این زیردریایی های اکتشافی است که زیرلایه های یخ زمین را می کاوند و نفتکش های یخ شکن درجستجوی منابع نفت و گاز به پیش می روند. روسیه، نروژ، کانادا، دانمارک، گرینلند و آمریکا هر کدام در رینگ قطب شمال به دنبال منابع انرژی بیشتر می گردند که نتیجه آن جنگ نفتکش‌ها خواهد بود.

منتشره در ماهنامه عصرکیمیاگری

/ 0 نظر / 12 بازدید