روزنامه نگاری کاوش‌گرانه و لبه تیغ

 

دنیای امروز پر شده است از داده‌هایی از جنس صدا ، تصویر ، کلمه و آدم‌های کره‌ی زمین گیج پدیده‌ی رسانه هستند، هزاران خبر که در اشکال مختلف ، از شبکه‌های تلوپزیونی ، رسانه‌های مکتوب و رسانه‌های شنیداری و اینترنت منتشر می‌شوند. در میان این سونامی اخبار، تعداد کم و انگشت‌شماری از خبرهای کاوش‌گرانه هستند که تاریخ‌ساز می‌شوند.

گزارشگران و خبرنگاران اغلب زندگی خود را با افشاء اختلاس و فساد به خطر می اندازند.

باوجود خطراتی که گزارشگران با آن مواجه اند، آنان در سرتاسر جهان به افشاء فساد در حکومت ها و تاثیر جنایات سازمان یافته در سیاست های ملی ادامه می دهند.

گزارشگرانی که دست به تحقیقات افشاگرانه می‌زنند نقش کلیدی در مبارزه با فساد ایفا می کنند و کشورها برای پیشرفت و رهایی از فساد به چنین خبرنگارانی به خاطر نقش نظارتی آنان، نیاز دارند.

آمارهای منتشره توسط سازمان ملل  نشان می دهد در دهه گذشته بیش از هزار نفر از خبرنگاران حرفه ای رسانه ها در سراسر جهان به قتل رسیده اند و اکثر آنان قربانیان توطئه بوده اند، خبرنگاران همچنان به تحقیقات افشاگرانه خود در مورد فساد ادامه می دهند 

آمار نشان داد تعدادی از روسای جمهوری دنیا که مفاسد آنها بر اثر تحقیقات روزنامه نگاران افشاء شده تمهیدات سختی بر ضد روزنامه‌نگاران اندیشیده‌اند ؛ بسیاری از گزارش‌گران به تلافی اقداماتشان در پیگیری تحقیقات جنائی که به زندانی شدن عوامل اجیرشده منتهی گردیده مورد آزار قرار گرفتند و یا کشته شده اند، هرچند عاملین اصلی که جنایت را برنامه ریزی کرده اند پنهان مانده اند. روزنامه نگاران کاوش‌گر اغلب برای از دست ندادن درآمد آگهی و پشتیبانی مالی روزنامه، مجبور به خود سانسوری می باشند.

بر طبق سندی که در کنفرانسی به مناسبت روز جهانی آزادی مطبوعات در ماه مه سال 2007 برگزار شده بود ارائه گردید، خطراتی را که روزنامه نگاران کاوشگر با آن مواجه شده اند نشان داد ؛  تعداد گزارشگرانی که اغلب برای سرپوش نهادن بر جنایات سازمان یافته و یا فساد به قتل رسیده اند، بیشتر از کسانی بوده اند که در جبهه های جنگ به پوشسش خبری درگیری های مسلحانه اشتغال داشته اند.

روزنامه نگاری کاوشگرانه برای اطمینان از این مطلب که سیاستمداران انتخابی در قبال شهروندان متعهد باقی مانده اند یا خیر، همچنین برای فعال باقی ماندن نهادها دموکراتیک ضروری است.  گزارشگری کاوش‌گرانه، هنگامی که سیستم قضائی و پارلمانی یک کشورعلاقه ای به نظارت بر فساد نشان نمی دهد و یا فاقد توانائی و منابع لازم برای انجام این نظارت است ضرورت می یابد.

سازمان بین المللی شفافیت و سازمان غیر دولتی مطبوعات و اجتماع مستقر در پرو، مشترکاً جایزه سالانه ای به مبلغ 25,000 دلار برای بهترین روزنامه نگار کاوش‌‌‌‌گر در زمینه افشای فساد در آمریکای لاتین و جزایر کارائیب در نظر گرفته اند.

جایزه سال 2007، مشترکاً به روزنامه نگارانی ازمجله خبری سمانا از کلمبیا و روزنامه کوریو برازیلینز از برزیل تعلق گرفت. روزنامه برزیلی یکی از بزرگترین فسادهای پارلمانی را در تاریخ برزیل برملا نمود و مجله کلمبیائی ماجرای نفوذ گروه های پارلمانی را در سیاستهای ملی علنی کرد.  این جایزه توجه بین المللی را به مطالب کاوشگرانه ارائه شده توسط روزنامه نگاران برنده جایزه جلب می نماید و به حفاظت آنان در مقابل مجازات در کشورشان کمک می کند.

روزنامه نگاران کاوشگر از عوامل موثر در مقابله با فساد، به خصوص در دوران سازنده که فساد شکل می گیرد، به شمار می آیند. در دنیای امروز کشتن خبرنگاران و روزنامه‌نگاران غیر عادی نیست، روزنامه نگاران نیاز به تشویق و حمایت قوی از طرف روزنامه خود و همچنین بیمه مناسب دارند.  بیشترین موارد موفق افشای فساد از طریق منابع بین المللی  که نفعی در معاملات فساد بر انگیز ندارند و یا کسانی که سعی در علنی نمودن سیاستمداران پشت پرده دارند، برملا می شوند.

در سال های اخیر بسیاری از حکومت ها سعی در جلب همکاری روزنامه نگاران، از طریق پرداخت بخشی از دستمزد آنان نموده اند، اما اگر قرار است رسانه ها برای منافع عمومی کار کنند، حکومت ها باید استقلال رسانه ها را محترم شمارند و از تعدد آنان و صداهای منتقد، حمایت کنند.

آن گونه که گزارشگران بدون مرز در ارتباط با سال ۲۰۰۷ روایت می‌کند

٨۶ روزنامه نگار کشته شده

٢٠ همکار مطبوعاتی کشته شده

٨٨٧ روزنامه نگار بازداشت شده

١۵١١ روزنامه نگار مورد تهاجم و تهدید قرار گرفته

۵٢٨ رسانه سانسور شده

۶٧ روزنامه نگار ربوده شده

٣٧ وبلاگ نویس بازداشت شده

٢١ وبلاگ نویس مورد تهاجم و تهدید قرار گرفته

٢۶٧۶ سایت اینترنت مسدود و تعطیل شده

برای مقایسه با آمار سال ٢٠٠۶

٨۵ روزنامه نگار کشته شده

٣٢ همکار مطبوعاتی کشته شده

٨٧١ روزنامه نگار بازداشت شده

۵۶ روزنامه نگار ربوده شده

١۴٧٢ روزنامه نگار مورد تهاجم و تحدید قرار گرفته

٩١٢ رسانه سانسور شده

افزایش تعداد روزنامه نگاران کشته شده ٢۴۴% در ۵ سال نکته قابل تاملی است!

در سال ٢٠٠٧ دست کم ٨۶ روزنامه نگار در سراسر جهان کشته شده اند. این آمار هر ساله رو به افزایش است در طی ۵ سال تعداد روزنامه نگاران کشته شده از ٢۵ به ٨٨ نفر رسیده است، که نشان از افزایشی ٢۴۴ درصدی در این مدت است. نزدیک ترین آمار به این تعداد آمار روزنامه نگاران کشته شده در سال ١۹۹۴ است. در این سال ١٠٣ روزنامه نگار در نسل کشی روندا، جنگ داخلی در الجزایر و یوگسلاوی کشته شدند.

بیش از نیمی از روزنامه نگاران کشته شده در سال ٢٠٠٧ در عراق به قتل رسیده اند

گزارشگران بدون مرز در این باره اعلام می کند:«تاکنون درهیچ کشوری و هیچگاه این تعداد روزنامه نگار به قتل نرسیده اند. در عراق از آغاز حمله ی امریکا در سال ٢٠٠٣ تا به امروز ٢٠٧ تن از کارکنان رسانه ها کشته شده اند. نه در جنگ بیست ساله ی ویتنام نه در جنگ داخلی یوگسلاوی و نه در نسل کشی رواندا، کشته شدن این تعداد قربانی در میان همکاران رسانه ها سابقه نداشته است.

تا کنون در سومالی و پاکستان نیز این تعداد روزنامه نگار کشته شده سابقه نداشته است. سومالی به سال‌های وسترن در غرب می ماند که تنها قانون، قانون قدرتمندان است. رسانه ها به هدفی آسان بدل شده اند که در پاکستان در میان آتش گشایی ارتش ، گروهای اسلام گرا و باند های تبهکار گرفتار شده اند.

خبر خوب سال گذشته فقط عدم کشته شدن روزنامه نگاران در کلمبیا به هنگام انجام وظیفه است که در طی ١۵ سال گذشته بی سابقه است.

سومالی (٨ روزنامه نگار کشته شده) در این کشور موج ترور بی سابقه ای سال ٢٠٠٧را به مرگبارترین سال در طی ده سال گذشته تبدیل کرد. در طی سال جاری شورشیان اسلام گرا نیروهای دولت موقت و متحد اتیوپیایی آن را مورد حملات مکرر قرار دادند. در شرایطی که رسانه های خارجی نمی خواهند خبرنگاران خود را به خطرناک ترین کشور جهان بفرستند، روزنامه نگاران سومالیایی در خط مقدم قربانیان خشونت و هرج و مرج قرار گرفته اند.

پاکستان (۶ روزنامه نگار کشته شده) سوء  قصد های انتحاری و خشونت در منازعه میان نیروهای ارتش و اسلام گرایان می تواند توضیح گر افزایش تعداد روزنامه نگاران کشته شده در سال ٢٠٠٧ در این کشور باشد. محمود عارف خبرنگار شبکه آری وان ورد (Ary One World) یکی از ١٣٣ قربانی سوءقصد به جان بی نظیر بوتو در اکتبر سال جاری در کراچی بود.

در سال ٢٠٠٧ نسبت به سال گذشته تعداد همکاران مطبوعاتی (مترجم، تکنسین ، صدابردار و....) کشته شده کمتر بود. تعداد همکاران مطبوعاتی کشته شده امسال ٢٠ نفر بودند این تعداد در سال گذشته ٣٢ نفر بود.

بر خلاف دیگر سازمان ها، آمار گزارشگران بدون مرز فقط روزنامه نگارانی که مرگ شان در ارتباط مستقیم با وظیفه اطلاع رسانی روی داده است، را در بر می گیرد. ده ها مورد مرگ نیز یا در دست تحقیق قرار دارند و یا به دلیل مشخص نشدن علت مرگ موقتا از آمار کنار گذاشته شده اند.

 

...........................................................

اشاره: مطلب فوق در روزنامه روزان مورخ ۲۸ آبان ۸۷ با اندکی تغییرات منتشر گردیده‌است.

 

 

/ 8 نظر / 27 بازدید
امید یگانه

سلام علی آقا [گل] امیدوارم نمایشگاه زیاد حسته تون نکرده باشه (گرچه ظاهرا خیلی اذیت شدین) گزارش جالبی بود و تا حدودی هم متاثر کننده...[ناراحت] جدا خبرنگاری خیلی شغل پر خطریه شاد و پایدار باشی[گل]

بچه یزد

خداوند کلیه خبرنگاران صادق و دلسوزی چون شما را خیر دهاد..

استعداد کشف نشده!!!

با تمام خطرهاش ولی وقتی یه خبرنگار یه خبر افشاکنده ای رو برای اولین بارپخش می کنه چه حس خوبی بهش دست می ده ها..... چقدر کلمبیاییا خشنن...!!!!

عین- جیم

در ایران که البته خبرنگاران از ازادی کافی وامنیت بالا برخوردارند این مطلب بیشتر به درد کشورهای غربی میخورد

علی ودایع

علیرضای عزیز سلام درست گفتید و این نقد به مطلب وارد است اما یک نکته رو باید بگم و اون این که همین مطلب هم با سانسور چاپ شد!

استعداد کشف نشده!!!

جانا سخن یاوه چرا می گویی؟؟؟؟ آپم با گزیده ای از سخنان نغز بزرگان...!!!!!! هدف رضایت ما جلب شماست

کوه بیرونی

سلام دوست کرامی مشعل با (دختری تنها ) به روز است منتظر نظریات سازنده ی شما است[گل][گل]

امید یگانه

سلام ... مخلص علی آقای گلم هستم [گل] یه دون که قابل شما رو نداره...کل وبلاگ با بستنیاش مال خودتونه [نیشخند] البته بستنیا درهمه ... لطفا سوا نکنین ...[چشمک] [گل]